دوستان عیب من بیدل حیران مکنید
گوهری دارم و صاحب نظری میجویم
(حافظ)
شروع سال ۲۰۲۱ میلادی همراه شد با نافذ شدن قانون جامعی در چین که از ماهها قبل مورد توجه رسانهها قرار گرفته بود. رسانههای چین از یک واقعه مهم حقوقی صحبت میکردند که نقطه عطفی در نظام قانونگذاری چین به شمار میآمد.
تصویب قانون مدنی جامعی در چین خبر جذابی بود. سالها انس با قانون مدنی و علاقه به مطالعات تطبیقی مرا بر آن داشت که بدانم در کشوری با نظام سوسیالیستی و اقتصادی پیشرو که داعیه صعود به جایگاه نخست اقتصاد جهانی را دارد، چگونه قانونی در حوزه حقوق مدنی تصویب کرده است. در وبسایت رسمی شورای دولتی جمهوری خلق چین ترجمهای از آن قانون به انگلیسی در دسترس عموم بود.
مطالعه قانون مدنی چین را شروع کردم. جذابیت مطالب بیش از انتظار بود. قانون را جامع، منسجم و بهروز دیدم که بر پایه دانش بشری بنا شده است. بیشتر احکام آن را خردپذیر، مستحکم و جهانشمول یافتم. بر این باور شدم که این قانون همراه با نفوذ اقتصادی چین به کشورهای دیگر رخنه خواهد کرد و بر حقوق مدنی کشورهای زیادی تأثیر خواهد گذاشت.
بر آن شدم که این قانون را به فارسی برگردانم و استفاده از آن را برای فارسی زبانان فراهم کنم بلکه این امر به توسعه حقوق مدنی، گسترش مطالعات تطبیقی و اصلاح قانون مدنی کشورم کمک کند. سختی ترجمه را چشیدم ولی جذابیت مباحث انگیزه میداد که کار به خوبی به سرانجام رسد. در برگرداندن مطالب به فارسی تلاش و جدیت فراوان کردم که مناسبترین و نزدیکترین اصطلاحات، عبارات و جملات را انتخاب کنم که هم رعایت امانت شود و هم برای حقوقخوانان فارسیزبان قابل فهم باشد.
به رغم تلاش فراوان برای ارائه ترجمهای روان، سختی فهم متن قانونی با ترجمه آن از بین نمیرود. فهم متون قانونی حتی برای کسانی که به زبان متن صحبت میکنند نیاز به شرح و تفسیر دارد. این امکان وجود نداشت که بر کل قانون پانوشت بنویسم و آن را شرح کنم ولی مطالبی که نیاز به توضیح ضروری داشت، شرحی اضافه کردم تا به فهم بهتر آن کمک کند. بسیاری از واژگان خاص که در این قانون بکار رفته در خود قانون شرح داده شده است. به این منظور، فهرست موضوعی را با دقت و ظرافت تهیه کردم که بتوان مطالب مرتبط را به راحتی پیدا کرد و با مطالعه آن مطالب تصویر روشنتری از آن عبارات به دست آورد. علاوه بر آن، در دیباچه، قانون مدنی چین را مرور کردم و نکات مهمی از آن را به تصویر کشیدم.
مطالعه این «مجموعه قانون» میتواند دانش حقوقی را در کشور افزایش دهد و به فهم بهتر مسائل حقوق مدنی کمک نماید. بسیاری از مسائل حقوقی که در حوزه حقوق مدنی در دادگاههای ایران مطرح میشود و حکم روشنی برای آنها نیست، در این قانون تعیین تکلیف شده است و از این جهت مطالعه این مجموعه قانون میتواند کیفیت قضاوت و دفاع از پرونده های حقوقی را ارتقا دهد. این مجموعه همچنین میتواند برای اصلاح قوانین و مقررات حقوق مدنی مورد مراجعه قانونگذاران قرار گیرد. از آنجا که مباحث حقوق مدنی سابقه طولانی در مطالعات اسلامی و فقهی دارد، دینپژوهان نیز میتوانند در مطالعات تطبیقی از این مجموعه قانون بهرهمند شوند.
«قانون مدنی چین» متشکل از ۱۲۶۰ ماده و در هفت کتاب تنظیم شده است. در کتاب اول قواعد کلی حقوق مدنی مقرر و قواعد اختصاصی هر بخش از مسائل حقوق مدنی به کتابها بعدی موکول شده است. در کتاب دوم رابطه اشخاص با اموال بیان شده و حقوق مالکانه و سایر حقوق عینی مقرر گردیده است. کتاب سوم که مفصلترین بخش قانون مدنی است مربوط به حقوق قراردادها است که خود شامل قواعد عمومی قراردادها و قواعد اختصاصی نوزده عنوان عقد معین است. کتاب چهارم مربوط به حقوق شخصیت است که قبلاً در چین سابقه نداشته و جدیداً به مباحث حقوق مدنی اضافه شده است. کتاب پنجم به ازدواج و خانواده اختصاص دارد و شامل احکام طلاق و فرزندخواندگی نیز میشود. کتاب ششم متضمن وصیت و ارث است. کتاب هفتم در مورد احکام مسئولیت مدنی و جبران خسارات ناشی از فعل زیانبار است.
به غیر از مواد ۱ تا ۱۲۶۰ که ترجمه است، سایر مطالب کتاب، شامل فهرست مطالب، مروری بر قانون مدنی چین، پانوشتها و فهرست موضوعی، توسط مترجم، تحقیق، تألیف و استخراج شده است.
این اثر را به کلیه کسانی تقدیم میکنم که حدود صد سال پیش اولین قانون مدنی ایران را تدوین کردند و به کسانی که برای بهروزرسانی، بهسازی و افراشتگی آن تلاش میکنند و خود را در گذشته محبوس نمیبینند.
فهرست مطالب
پیشگفتار
مروری بر قانون مدنی چین
انسجام و جامعیت قانون مدنی
اصول حاکم بر روابط مدنی
اشخاص مدنی
حقوق قراردادها و حقوق تعهدات
قراردادهای مدنی تجاری
قراردادهای مستمر
دین و طلب تضامنی
حق جانشینی متعهدله
وجهالتزام
بیعانه
تعهدات پولی
اختفا زیر نقاب شخص حقوقی
حق وثیقه بر مال
حقوق شخصیت
اموال و دیون زناشویی
احسان
مسئولیت ناشی از فعالیتهای ورزشی
خوداقدامی
کتاب اول: احکام کلی
فصل یک: قواعد عمومی ۲۲
فصل دو: اشخاص حقیقی ۲۴
جزء ۱: اهلیت تمتع و اهلیت استیفا ۲۴
جزء ۲: سرپرستی ۲۶
جزء ۳: غایب مفقودالاثر و موت فرضی ۳۱
جزء ۴: مشاغل صنعتی، تجاری و کشاورزی خانگی ۳۳
فصل سه: اشخاص حقوقی ۳۵
جزء ۱: قواعد کلی ۳۵
جزء ۲: اشخاص حقوقی انتفاعی ۳۹
جزء ۳: اشخاص حقوقی غیرانتفاعی ۴۱
جزء ۴: اشخاص حقوقی خاص ۴۴
فصل چهار: واحدهای غیرمتشکل ۴۵
فصل پنج: حقوق مدنی ۴۶
فصل شش: اَعمال حقوقی مدنی ۵۰
جزء ۱: قواعد عمومی ۵۰
جزء ۲: اظهار اراده و بیان قصد ۵۰
جزء ۳: آثار اَعمال حقوقی مدنی ۵۲
جزء ۴: اَعمال حقوقی معلق به شرط یا زمان ۵۵
فصل هفت: نمایندگی ۵۶
جزء ۱: قواعد عمومی ۵۶
جزء ۲: نمایندگی قراردادی ۵۶
جزء ۳: خاتمه نمایندگی ۵۸
فصل هشت: مسئولیت مدنی ۶۰
فصل نه: مرور زمان ۶۳
فصل ده: حساب مواعد ۶۶
کتاب دوم: حقوق عینی ۶۷
بخش اول: مقررات عمومی ۶۸
فصل یک: قواعد عمومی ۶۸
فصل دو: ایجاد، اصلاح، انتقال و زوال حق عینی ۶۹
جزء ۱: ثبت اموال غیرمنقول ۶۹
جزء ۲: تسلیم اموال منقول ۷۲
جزء ۳: سایر قواعد ۷۲
فصل سه: حمایت از حقوق عینی ۷۴
بخش دوم: مالکیت ۷۵
فصل چهار: قواعد عمومی ۷۵
فصل پنج: مالکیت دولتی، اشتراکی و خصوصی ۷۷
فصل شش: مالکیت واحدهای ساختمانی ۸۲
فصل هفت: احکام املاک مجاور ۸۷
فصل هشت: اشتراک در مالکیت ۸۹
فصل نه: احکام مخصوصه تحصیل مالکیت ۹۲
بخش سوم: حق انتفاع ۹۵
فصل ده: قواعد عمومی ۹۵
فصل یازده: بهرهبرداری اراضی به موجب قرارداد ۹۶
فصل دوازده: حق استفاده از زمین برای ساختوساز ۹۹
فصل سیزده: حق استفاده زمین برای سکونت ۱۰۳
فصل چهارده: حق سکنی ۱۰۴
فصل پانزده: حق ارتفاق ۱۰۵
بخش چهارم: حق وثیقه ۱۰۸
فصل شانزده: قواعد عمومی ۱۰۸
فصل هفده: رهن ۱۱۱
جزء ۱: قواعد عمومی ۱۱۱
جزء ۲: رهن شناور ۱۱۷
فصل هجده: گرو ۱۱۹
جزء ۱- گروگذاری اموال منقول ۱۱۹
جزء ۲- وثیقهگذاشتن حق ۱۲۲
فصل نوزده: حق حبس ۱۲۴
بخش پنجم: تصرف ۱۲۶
فصل بیست: تصرف ۱۲۶
کتاب سوم: قراردادها ۱۲۸
بخش اول: مقررات عمومی ۱۲۹
فصل یک: قواعد عمومی ۱۲۹
فصل دو: انعقاد قرارداد ۱۳۱
فصل سه: آثار قرارداد ۱۳۹
فصل چهار: اجرای قرارداد ۱۴۱
فصل پنج: صیانت از قراردادها ۱۴۹
فصل شش: اصلاح و انتقال قراردادها ۱۵۱
فصل هفت: خاتمه حقوق و تعهدات قراردادی ۱۵۴
فصل هشت: مسئولیت نقض قرارداد ۱۶۰
بخش دوم: عقود معین ۱۶۴
فصل نه: عقد بیع ۱۶۴
فصل ده: قراردادهای تأمین و مصرف برق، آب، گاز و گرما ۱۷۴
فصل یازده: عقد هبه ۱۷۶
فصل دوازده: قرارداد وام ۱۷۸
فصل سیزده: عقد ضمان ۱۸۱
جزء ۱: قواعد عمومی ۱۸۱
جزء ۲: مسئولیت ناشی از ضمان ۱۸۳
فصل چهارده: عقد اجاره ۱۸۶
فصل پانزده: قرارداد لیزینگ ۱۹۲
فصل شانزده: قرارداد فاکتورینگ (عاملیت) ۱۹۷
فصل هفده: قرارداد پیمانکاری ۱۹۹
فصل هجده: قرارداد ساخت پروژه ۲۰۲
فصل نوزده: قرارداد حملونقل ۲۰۷
جزء ۱: قواعد عمومی ۲۰۷
جزء ۲: قرارداد حمل مسافر ۲۰۷
جزء ۳: قرارداد حمل بار ۲۱۰
جزء ۴: قرارداد حمل چندوجهی ۲۱۲
فصل بیست: قرارداد فناوری ۲۱۴
جزء ۱: قواعد عمومی ۲۱۴
جزء ۲: قراردادهای توسعه فناوری ۲۱۶
جزء ۳: قرارداد انتقال فناوری و قرارداد لیسانس فناوری ۲۱۸
جزء ۴: قراردادهای مشاوره فناوری و قراردادهای خدمات فناوری ۲۲۲
فصل بیست و یک: عقد ودیعه ۲۲۵
فصل بیست و دو: قرارداد انبارداری ۲۲۸
فصل بیست و سه: عقد وکالت ۲۳۱
فصل بیست و چهار: قرارداد خدمات املاک ۲۳۵
فصل بیست و پنج: قرارداد حقالعملکاری ۲۳۹
فصل بیست و شش: قرارداد دلالی ۲۴۱
فصل بیست و هفت: قرارداد مشارکت مدنی ۲۴۳
بخش سوم: شبه قرارداد ۲۴۶
فصل بیست و هشت: اداره فضولی امور غیر ۲۴۶
فصل بیست و نه: داراشدن ناعادلانه ۲۴۸
کتاب چهارم: حقوق شخصیت ۲۴۹
فصل یک: مقررات عمومی ۲۵۰
فصل دو: حق زندگی، تمامیت جسمانی و سلامتی ۲۵۳
فصل سه: حق نام و نام تجاری ۲۵۵
فصل چهار: حق تصویر ۲۵۷
فصل پنج: حق شهرت و حق شرافت ۲۵۹
فصل شش: حق حریم خصوصی و اطلاعات شخصی ۲۶۱
کتاب پنجم: ازدواج و خانواده ۲۶۴
فصل یک: مقررات عمومی ۲۶۵
فصل دو: انعقاد عقد ازدواج ۲۶۷
فصل سه: روابط خانوادگی ۲۶۹
جزء ۱: روابط زناشویی ۲۶۹
جزء ۲: رابطه میان والدین و فرزندان و رابطه میان سایر خویشاوندان نزدیک ۲۷۱
فصل چهار: طلاق ۲۷۴
فصل پنج: فرزندخواندگی ۲۷۹
جزء ۱: برقراری فرزندخواندگی ۲۷۹
جزء ۲: آثار فرزندخواندگی ۲۸۲
جزء ۳: فسخ فرزندخواندگی ۲۸۳
کتاب ششم: ارث ۲۸۵
فصل یک: مقررات عمومی ۲۸۶
فصل دو: ارث بدون وصیت ۲۸۸
فصل سه: ارث با وصیت و وصیت اهدایی ۲۹۰
فصل چهار: تعیین تکلیف ترکه ۲۹۲
کتاب هفتم: مسئولیت مدنی (شبه جرم) ۲۹۶
فصل یک: مقررات عمومی ۲۹۷
فصل دو: جبران خسارت ۳۰۰
فصل سه: احکام فرض مسئولیت ۳۰۲
فصل چهار: مسئولیت عیب کالا ۳۰۶
فصل پنج: مسئولیت تصادفات رانندگی ۳۰۸
فصل شش: مسئولیت تخلفات پزشکی ۳۱۱
فصل هفت: مسئولیت آلودگی محیط زیست ۳۱۴
فصل هشت: مسئولیت فعالیتهای پرخطر ۳۱۶
فصل نه: مسئولیت حیوانات خانگی ۳۱۸
فصل ده: مسئولیت بناها و اشیا ۳۱۹
مقررات تکمیلی ۳۲۱
فهرست موضوعی ۳۲۲
Comments are closed.